{"id":603,"date":"2026-10-01T21:18:08","date_gmt":"2026-10-01T19:18:08","guid":{"rendered":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603"},"modified":"2026-10-01T21:18:08","modified_gmt":"2026-10-01T19:18:08","slug":"a-co-ty-wiesz-o-kolczudze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603","title":{"rendered":"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;.."},"content":{"rendered":"\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku<\/h1>\n\n\n<style>.kb-row-layout-id603_3efee1-54 > .kt-row-column-wrap{align-content:start;}:where(.kb-row-layout-id603_3efee1-54 > .kt-row-column-wrap) > .wp-block-kadence-column{justify-content:start;}.kb-row-layout-id603_3efee1-54 > .kt-row-column-wrap{column-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);row-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);padding-top:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-bottom:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);grid-template-columns:minmax(0, 2fr) minmax(0, 1fr);}.kb-row-layout-id603_3efee1-54 > .kt-row-layout-overlay{opacity:0.30;}@media all and (max-width: 1024px){.kb-row-layout-id603_3efee1-54 > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:minmax(0, 2fr) minmax(0, 1fr);}}@media all and (max-width: 767px){.kb-row-layout-id603_3efee1-54 > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:minmax(0, 1fr);}}<\/style><div class=\"kb-row-layout-wrap kb-row-layout-id603_3efee1-54 alignnone wp-block-kadence-rowlayout\"><div class=\"kt-row-column-wrap kt-has-2-columns kt-row-layout-left-golden kt-tab-layout-inherit kt-mobile-layout-row kt-row-valign-top\">\n<style>.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_76dc40-ca{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_76dc40-ca > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_76dc40-ca\"><div class=\"kt-inside-inner-col\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n<style>.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_c9e9e5-21{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_c9e9e5-21 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_c9e9e5-21\"><div class=\"kt-inside-inner-col\"><style>.kb-image603_0c738d-10 .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<figure class=\"wp-block-kadence-image kb-image603_0c738d-10 size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Polnocnoeuropejska-kolczuga-i-narzedzia-1-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-604\" srcset=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Polnocnoeuropejska-kolczuga-i-narzedzia-1-1024x683.png 1024w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Polnocnoeuropejska-kolczuga-i-narzedzia-1-300x200.png 300w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Polnocnoeuropejska-kolczuga-i-narzedzia-1-768x512.png 768w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Polnocnoeuropejska-kolczuga-i-narzedzia-1.png 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n<\/div><\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza do wykonania. <br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kolczuga wymaga\u0142a ogromnego nak\u0142adu pracy, ale pozwala\u0142a zbudowa\u0107 rozleg\u0142\u0105, elastyczn\u0105 os\u0142on\u0119 z bardzo ma\u0142ych element\u00f3w.<\/strong> W por\u00f3wnaniu z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 zbroj\u0105 z du\u017cych p\u0142yt ogranicza\u0142a problem uzyskania odpowiednio du\u017cych kawa\u0142k\u00f3w dobrego metalu. Natomiast wobec pancerzy \u0142uskowych i p\u0142ytkowych nie mia\u0142a tak oczywistej przewagi technologicznej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Historia uzbrojenia wok\u00f3\u0142 Ba\u0142tyku nie by\u0142a wi\u0119c prostym marszem od kolczugi, przez \u0142usk\u0119, do stalowego rycerza. R\u00f3\u017cne konstrukcje wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y, uzupe\u0142nia\u0142y si\u0119 i odpowiada\u0142y na odmienne potrzeby. Nawet rozw\u00f3j zbroi p\u0142ytowej przebiega\u0142 nier\u00f3wnomiernie, przez pr\u00f3by i \u0142\u0105czenie rozmaitych os\u0142on.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Co w\u0142a\u015bciwie por\u00f3wnujemy?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u0142owo \u201ep\u0142ytkowa\u201d bywa u\u017cywane do kilku r\u00f3\u017cnych konstrukcji. Na potrzeby tego artyku\u0142u oznacza pancerz z ma\u0142ych p\u0142ytek po\u0142\u0105czonych bezpo\u015brednio ze sob\u0105, fachowo nazywany lamelkowym. Osobno trzeba potraktowa\u0107 p\u00f3\u017ano\u015bredniowieczne p\u0142aty: os\u0142on\u0119, w kt\u00f3rej metalowe elementy mocowano do wsp\u00f3lnego pokrycia.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><thead><tr><th>Rodzaj os\u0142ony<\/th><th>Jak j\u0105 budowano<\/th><th>G\u0142\u00f3wna zaleta<\/th><th>G\u0142\u00f3wna trudno\u015b\u0107 wykonania<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Kolczuga<\/td><td>Przeplatane metalowe k\u00f3\u0142ka, zwykle zamykane nitami lub \u0142\u0105czone z k\u00f3\u0142kami pe\u0142nymi<\/td><td>Elastycznie os\u0142ania tak\u017ce miejsca zginania cia\u0142a<\/td><td>Przygotowanie i po\u0142\u0105czenie tysi\u0119cy drobnych element\u00f3w<\/td><\/tr><tr><td>Pancerz \u0142uskowy<\/td><td>Zachodz\u0105ce na siebie blaszki przyszyte lub przynitowane do pod\u0142o\u017ca<\/td><td>Daje os\u0142on\u0119 z niewielkich kawa\u0142k\u00f3w metalu<\/td><td>Przygotowanie \u0142usek oraz trwa\u0142ego pod\u0142o\u017ca i mocowa\u0144<\/td><\/tr><tr><td>Pancerz p\u0142ytkowy \u2014 lamelkowy<\/td><td>Podziurkowane p\u0142ytki wi\u0105zane ze sob\u0105 w zachodz\u0105ce rz\u0119dy<\/td><td>Nie wymaga jednej du\u017cej blachy ani wsp\u00f3lnego pod\u0142o\u017ca no\u015bnego<\/td><td>Dok\u0142adne wykonanie otwor\u00f3w, uk\u0142adu p\u0142ytek i wi\u0105za\u0144<\/td><\/tr><tr><td>P\u0142aty, p\u00f3\u017aniej tak\u017ce brygantyna<\/td><td>Metalowe p\u0142ytki nitowane do sk\u00f3rzanego lub tekstylnego pokrycia<\/td><td>\u0141\u0105cz\u0105 sztywniejsz\u0105 ochron\u0119 z konstrukcj\u0105 z wielu cz\u0119\u015bci<\/td><td>Dopasowanie p\u0142ytek, nitowanie i trwa\u0142o\u015b\u0107 pokrycia<\/td><\/tr><tr><td>Zbroja p\u0142ytowa<\/td><td>Wi\u0119ksze, profilowane p\u0142yty po\u0142\u0105czone ruchomo<\/td><td>Skuteczna os\u0142ona i roz\u0142o\u017cenie uderzenia na wi\u0119kszej powierzchni<\/td><td>Materia\u0142, kszta\u0142towanie oraz dopasowanie ruchomych cz\u0119\u015bci<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><figcaption class=\"wp-element-caption\">Por\u00f3wnanie konstrukcji pancerzy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sposoby wykonywania k\u00f3\u0142ek nie by\u0142y jednakowe we wszystkich epokach i warsztatach. Podobnie \u0142uski mog\u0142y by\u0107 przyszywane, nitowane albo mocowane obiema metodami. O rozpoznaniu pancerza decyduje spos\u00f3b jego z\u0142o\u017cenia, a nie sam wygl\u0105d pojedynczej blaszki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kolczuga dobrze chroni\u0142a przed ci\u0119ciami, ale jej elastyczno\u015b\u0107 mia\u0142a cen\u0119: zatrzymane ostrze nadal mog\u0142o przekaza\u0107 cia\u0142u si\u0142\u0119 uderzenia. Znaczenie mia\u0142a wi\u0119c odzie\u017c pod spodem. Nie nale\u017cy jednak automatycznie ubiera\u0107 ka\u017cdego wojownika z VIII\u2013X wieku w grub\u0105 przeszywanic\u0119 znan\u0105 z p\u00f3\u017aniejszych czas\u00f3w \u2014 wcze\u015bniejsze rozwi\u0105zania s\u0105 s\u0142abiej rozpoznane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sztywniejsze os\u0142ony pomaga\u0142y roz\u0142o\u017cy\u0107 uderzenie, ale r\u00f3wnie\u017c nie gwarantowa\u0142y bezpiecze\u0144stwa. Liczy\u0142y si\u0119 grubo\u015b\u0107, jako\u015b\u0107 metalu, kszta\u0142t, spos\u00f3b po\u0142\u0105czenia i miejsce trafienia. Pancerze nosili zar\u00f3wno konni, jak i piesi. Zbroja p\u0142ytowa nie by\u0142a wy\u0142\u0105cznie wyposa\u017ceniem rycerza, a dobrze dopasowany komplet pozwala\u0142 sprawnie si\u0119 porusza\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego ma\u0142e k\u00f3\u0142ko mog\u0142o by\u0107 \u0142atwiejszym zadaniem ni\u017c du\u017ca p\u0142yta?<\/h2>\n\n\n<style>.kb-row-layout-id603_0025f4-a2 > .kt-row-column-wrap{align-content:start;}:where(.kb-row-layout-id603_0025f4-a2 > .kt-row-column-wrap) > .wp-block-kadence-column{justify-content:start;}.kb-row-layout-id603_0025f4-a2 > .kt-row-column-wrap{column-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);row-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);padding-top:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-bottom:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);grid-template-columns:minmax(0, 1fr) minmax(0, 2fr);}.kb-row-layout-id603_0025f4-a2 > .kt-row-layout-overlay{opacity:0.30;}@media all and (max-width: 1024px){.kb-row-layout-id603_0025f4-a2 > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:minmax(0, 1fr) minmax(0, 2fr);}}@media all and (max-width: 767px){.kb-row-layout-id603_0025f4-a2 > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:minmax(0, 1fr);}}<\/style><div class=\"kb-row-layout-wrap kb-row-layout-id603_0025f4-a2 alignnone wp-block-kadence-rowlayout\"><div class=\"kt-row-column-wrap kt-has-2-columns kt-row-layout-right-golden kt-tab-layout-inherit kt-mobile-layout-row kt-row-valign-top\">\n<style>.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_d6e4ab-36{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_d6e4ab-36 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_d6e4ab-36\"><div class=\"kt-inside-inner-col\"><style>.kb-image603_f10a0f-69 .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<figure class=\"wp-block-kadence-image kb-image603_f10a0f-69 size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Baltycka-zbroja-luskowa-\u2014-rekonstrukcja-muzealna-2-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-606\" srcset=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Baltycka-zbroja-luskowa-\u2014-rekonstrukcja-muzealna-2-1024x683.png 1024w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Baltycka-zbroja-luskowa-\u2014-rekonstrukcja-muzealna-2-300x200.png 300w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Baltycka-zbroja-luskowa-\u2014-rekonstrukcja-muzealna-2-768x512.png 768w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Baltycka-zbroja-luskowa-\u2014-rekonstrukcja-muzealna-2.png 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n<style>.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_1843d5-cd{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_1843d5-cd > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_1843d5-cd\"><div class=\"kt-inside-inner-col\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wczesno\u015bredniowieczny hutnik nie otrzymywa\u0142 gotowego arkusza r\u00f3wnej blachy. W piecu powstawa\u0142a bry\u0142a \u017celaza z domieszkami \u017cu\u017cla, kt\u00f3r\u0105 trzeba by\u0142o wielokrotnie nagrzewa\u0107 i przekuwa\u0107. Metal m\u00f3g\u0142 mie\u0107 nier\u00f3wne w\u0142a\u015bciwo\u015bci.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n<\/div><\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wykonanie szerokiej, cienkiej i wytrzyma\u0142ej p\u0142yty wymaga\u0142o opanowania tych nier\u00f3wno\u015bci na du\u017cej powierzchni. P\u00f3\u017aniej dochodzi\u0142o nadanie jej w\u0142a\u015bciwego kszta\u0142tu. Jeszcze trudniejsza by\u0142a produkcja dobrej p\u0142yty stalowej i przeprowadzenie obr\u00f3bki cieplnej bez nadmiernej krucho\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie oznacza to, \u017ce przed XIV wiekiem nie potrafiono wykonywa\u0107 blach ani \u017ce ka\u017cda p\u00f3\u017aniejsza zbroja by\u0142a hartowana. Znano zar\u00f3wno \u017celazo, jak i stal, lecz jako\u015b\u0107 wyrob\u00f3w pozostawa\u0142a bardzo zr\u00f3\u017cnicowana.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kolczuga rozwi\u0105zywa\u0142a problem wielko\u015bci elementu. Wadliwe k\u00f3\u0142ko mo\u017cna by\u0142o odrzuci\u0107 i zast\u0105pi\u0107. <strong>To jednak nie znaczy, \u017ce mo\u017cna j\u0105 by\u0142o zrobi\u0107 z dowolnego z\u0142omu.<\/strong> Przy wyci\u0105ganiu cienkiego drutu zanieczyszczenia sprzyja\u0142y p\u0119kaniu. Badania norweskich os\u0142on kolczych pokazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c stosowanie drutu formowanego z w\u0105skich pask\u00f3w metalu \u2014 warsztaty potrafi\u0142y dochodzi\u0107 do podobnego efektu r\u00f3\u017cnymi drogami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z konstrukcji kolczugi wynika\u0142a dodatkowa korzy\u015b\u0107 organizacyjna: prac\u0119 mo\u017cna by\u0142o dzieli\u0107 na niewielkie partie, a gotowy pancerz naprawia\u0107 przez wymian\u0119 fragment\u00f3w plecionki. To wniosek techniczny, nie dow\u00f3d, \u017ce ka\u017cdy dawny warsztat dzia\u0142a\u0142 wed\u0142ug jednego systemu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dok\u0142adnie ten sam argument o ma\u0142ych elementach cz\u0119\u015bciowo przemawia jednak za \u0142usk\u0105 i p\u0142ytkami. <strong>Nie ma podstaw, by uzna\u0107 kolczug\u0119 za zawsze \u0142atwiejsz\u0105 od pancerza lamelkowego.<\/strong> W warsztacie dobrze znaj\u0105cym produkcj\u0119 blaszek i ich wi\u0105zanie mog\u0142o by\u0107 odwrotnie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">VIII\u2013X wiek: pancerz jako kosztowne wyposa\u017cenie wojownika<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dania, ziemie dzisiejszej Szwecji i skandynawskie zaplecze Ba\u0142tyku.<\/strong> \u017belazo pozyskiwano lokalnie, ale r\u00f3wnie\u017c przewo\u017cono mi\u0119dzy regionami. Du\u0144skie Muzeum Narodowe wskazuje, \u017ce obok miejscowego \u017celaza z rud darniowych wykorzystywano materia\u0142 sprowadzany z Norwegii i Szwecji. Samo wyst\u0119powanie rudy nie oznacza\u0142o wi\u0119c samowystarczalno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Koszt zaczyna\u0142 si\u0119 przed wej\u015bciem kowala do ku\u017ani: trzeba by\u0142o zdoby\u0107 rud\u0119, przygotowa\u0107 paliwo, przeprowadzi\u0107 wytop i oczy\u015bci\u0107 metal. Nast\u0119pnie dochodzi\u0142a praca nad samym pancerzem. W epoce wiking\u00f3w \u017celazo pozostawa\u0142o cenne, a pe\u0142ne wyposa\u017cenie nie by\u0142o dost\u0119pne ka\u017cdemu wojownikowi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kolczuga korzysta\u0142a z d\u0142ugiej tradycji. Nie by\u0142a wynalazkiem wiking\u00f3w \u2014 na ziemiach du\u0144skich znamy j\u0105 ju\u017c z okresu rzymskiego, mi\u0119dzy innymi z Vimose. Jej obecno\u015b\u0107 we wczesnym \u015bredniowieczu nie wymaga wyja\u015bnienia nag\u0142ym odkryciem nowej technologii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wschodnia Szwecja i szlaki prowadz\u0105ce na Ru\u015b.<\/strong> Wa\u017cnym przyk\u0142adem jest Birka, gdzie znaleziono p\u0142ytki pancerza lamelkowego. Badacze \u0142\u0105cz\u0105 je ze wschodnimi tradycjami uzbrojenia. Znalezisko potwierdza obecno\u015b\u0107 takiej konstrukcji, ale nie uprawnia do ubrania w ni\u0105 ca\u0142ej Skandynawii. Nie dowodzi te\u017c, \u017ce by\u0142a \u0142atwiej dost\u0119pna ni\u017c kolczuga.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Po\u0142abie, Pomorze i ziemie tworz\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa Piast\u00f3w.<\/strong> Tutaj r\u00f3wnie\u017c trzeba odr\u00f3\u017cni\u0107 znajomo\u015b\u0107 obr\u00f3bki \u017celaza od mo\u017cliwo\u015bci wyposa\u017cenia licznej grupy w metalowe pancerze. Istotne by\u0142y zasoby lokalnego o\u015brodka, dost\u0119p do wyspecjalizowanych wykonawc\u00f3w i kontakty handlowe. Brakuje por\u00f3wnywalnych rachunk\u00f3w pozwalaj\u0105cych wyznaczy\u0107 regionalny cennik kolczug, \u0142usek i p\u0142ytek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ziemie Ba\u0142t\u00f3w, wybrze\u017ca fi\u0144skie i esto\u0144skie oraz okolice \u0141adogi.<\/strong> Ba\u0142tyk \u0142\u0105czy\u0142 te obszary z rozleg\u0142ymi drogami wymiany. Przemieszcza\u0142y si\u0119 przedmioty, ludzie i wzory wyposa\u017cenia. Nie nale\u017cy jednak uto\u017csamia\u0107 uczestnictwa w tych kontaktach z powszechnym dost\u0119pem do pancerzy. Znaleziska ze szlak\u00f3w handlowych cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105 przede wszystkim o zamo\u017cnych wojownikach i kupcach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla tego okresu najostro\u017cniejsza odpowied\u017a brzmi: kolczuga by\u0142a sprawdzonym rozwi\u0105zaniem, kt\u00f3re pozwala\u0142o zbudowa\u0107 du\u017c\u0105 os\u0142on\u0119 z ma\u0142ych cz\u0119\u015bci. Nadal stanowi\u0142a kosztowny wyr\u00f3b. Pe\u0142na, ruchoma zbroja p\u0142ytowa znana z XV wieku nie by\u0142a jeszcze rzeczywist\u0105 alternatyw\u0105 zakupow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">XI\u2013XIII wiek: rozbudowa warsztat\u00f3w i kilka r\u00f3wnoleg\u0142ych tradycji<\/h2>\n\n\n<style>.kb-row-layout-id603_1194da-e1 > .kt-row-column-wrap{align-content:start;}:where(.kb-row-layout-id603_1194da-e1 > .kt-row-column-wrap) > .wp-block-kadence-column{justify-content:start;}.kb-row-layout-id603_1194da-e1 > .kt-row-column-wrap{column-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);row-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);padding-top:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-bottom:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);grid-template-columns:repeat(2, minmax(0, 1fr));}.kb-row-layout-id603_1194da-e1 > .kt-row-layout-overlay{opacity:0.30;}@media all and (max-width: 1024px){.kb-row-layout-id603_1194da-e1 > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:repeat(2, minmax(0, 1fr));}}@media all and (max-width: 767px){.kb-row-layout-id603_1194da-e1 > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:minmax(0, 1fr);}}<\/style><div class=\"kb-row-layout-wrap kb-row-layout-id603_1194da-e1 alignnone wp-block-kadence-rowlayout\"><div class=\"kt-row-column-wrap kt-has-2-columns kt-row-layout-equal kt-tab-layout-inherit kt-mobile-layout-row kt-row-valign-top\">\n<style>.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_c57b52-47{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_c57b52-47 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_c57b52-47\"><div class=\"kt-inside-inner-col\"><style>.kb-image603_7fa310-bf .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<figure class=\"wp-block-kadence-image kb-image603_7fa310-bf size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Rekonstrukcja-lamelarnej-zbroi-baltyckiej-3-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-607\" srcset=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Rekonstrukcja-lamelarnej-zbroi-baltyckiej-3-1024x683.png 1024w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Rekonstrukcja-lamelarnej-zbroi-baltyckiej-3-300x200.png 300w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Rekonstrukcja-lamelarnej-zbroi-baltyckiej-3-768x512.png 768w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Rekonstrukcja-lamelarnej-zbroi-baltyckiej-3.png 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n<style>.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_8d86ca-23{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_8d86ca-23 > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_8d86ca-23\"><div class=\"kt-inside-inner-col\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dania, Szwecja i zachodnie wybrze\u017ca Ba\u0142tyku.<\/strong> Kolczuga zachowywa\u0142a wa\u017cn\u0105 pozycj\u0119, a ochron\u0119 rozszerzano na kolejne cz\u0119\u015bci cia\u0142a. Wi\u0119kszy zakres os\u0142ony oznacza\u0142 wi\u0119cej metalu i pracy. \u201eKolczuga\u201d mog\u0142a wi\u0119c oznacza\u0107 wyroby bardzo r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 kosztami \u2014 kr\u00f3tka koszula i rozbudowany zestaw os\u0142on nie by\u0142y tym samym zakupem.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n<\/div><\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W Szwecji zmienia\u0142o si\u0119 zaplecze produkcji \u017celaza. Badania Lapphyttan potwierdzaj\u0105 dzia\u0142anie technologii wielkopiecowej ju\u017c pod koniec XII wieku. Nie oznacza\u0142o to natychmiastowej dost\u0119pno\u015bci taniej stali zbrojeniowej w ca\u0142ym regionie. By\u0142 to jednak wa\u017cny krok w zwi\u0119kszaniu mo\u017cliwo\u015bci produkcji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Po\u0142abie, Pomorze i ziemie polskie.<\/strong> Rozw\u00f3j o\u015brodk\u00f3w miejskich i kontakt\u00f3w z zachodni\u0105 Europ\u0105 tworzy\u0142 warunki do szerszego obrotu uzbrojeniem. W XIII wieku pojawia\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej dodatkowych, sztywnych os\u0142on. Kolczugi nie trzeba by\u0142o od razu wyrzuca\u0107: mo\u017cna by\u0142o do\u0142o\u017cy\u0107 ochron\u0119 kolan, ko\u0144czyn lub tu\u0142owia. Takie \u0142\u0105czenie konstrukcji stanowi\u0142o istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przemian europejskiego uzbrojenia od oko\u0142o po\u0142owy XIII wieku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Prusowie, Ja\u0107wingowie i ziemie litewskie.<\/strong> Obszar ten uczestniczy\u0142 w wymianie mi\u0119dzy Ba\u0142tykiem a wschodem Europy. W Szurpi\u0142ach odkryto trzy p\u0142ytki interpretowane jako cz\u0119\u015bci pancerza lamelkowego; ich najbli\u017csze analogie przypadaj\u0105 na X\u2013XII wiek. To \u015bwiadectwo obecno\u015bci okre\u015blonej tradycji, a nie dow\u00f3d na jednakowe wyposa\u017cenie wszystkich Ja\u0107wing\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nowogr\u00f3d i p\u00f3\u0142nocno-zachodnia Ru\u015b.<\/strong> Tutaj argument o bezwzgl\u0119dnej przewadze kolczugi jest szczeg\u00f3lnie s\u0142aby. W materiale z Nowogrodu datowanym na po\u0142ow\u0119 XII wieku rozpoznano zar\u00f3wno k\u00f3\u0142ka kolcze, jak i p\u0142ytki pancerza. Oba rozwi\u0105zania nale\u017ca\u0142y do znanego miejscowym rzemie\u015blnikom wyposa\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Finlandia, Karelia i ziemie esto\u0144sko-\u0142otewskie.<\/strong> By\u0142y to obszary kontaktu r\u00f3\u017cnych tradycji, a nie jednolita \u201ekraina jednego pancerza\u201d. Dla por\u00f3wnania koszt\u00f3w zasadnicze znaczenie ma brak odpowiednio szczeg\u00f3\u0142owych danych. Nie da si\u0119 uczciwie ustawi\u0107 wszystkich tych ziem w szeregu od \u201enajta\u0144szej kolczugi\u201d do \u201enajdro\u017cszej \u0142uski\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tym okresie o wyborze decydowa\u0142y nie tylko mo\u017cliwo\u015bci wykonania przedmiotu, lecz tak\u017ce znajomo\u015b\u0107 konstrukcji, dost\u0119pno\u015b\u0107 napraw i oczekiwania u\u017cytkownika. Warsztat produkuj\u0105cy dobre kolczugi mia\u0142 pow\u00f3d, by doskonali\u0107 kolczugi; warsztat sprawnie wykonuj\u0105cy p\u0142ytki nie musia\u0142 porzuca\u0107 ich dla k\u00f3\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">XIV wiek: ma\u0142e p\u0142yty staj\u0105 si\u0119 praktyczn\u0105 drog\u0105 do mocniejszej ochrony<\/h2>\n\n\n<style>.kb-row-layout-id603_815d17-0a > .kt-row-column-wrap{align-content:start;}:where(.kb-row-layout-id603_815d17-0a > .kt-row-column-wrap) > .wp-block-kadence-column{justify-content:start;}.kb-row-layout-id603_815d17-0a > .kt-row-column-wrap{column-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);row-gap:var(--global-kb-gap-md, 2rem);padding-top:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);padding-bottom:var(--global-kb-spacing-sm, 1.5rem);grid-template-columns:repeat(2, minmax(0, 1fr));}.kb-row-layout-id603_815d17-0a > .kt-row-layout-overlay{opacity:0.30;}@media all and (max-width: 1024px){.kb-row-layout-id603_815d17-0a > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:repeat(2, minmax(0, 1fr));}}@media all and (max-width: 767px){.kb-row-layout-id603_815d17-0a > .kt-row-column-wrap{grid-template-columns:minmax(0, 1fr);}}<\/style><div class=\"kb-row-layout-wrap kb-row-layout-id603_815d17-0a alignnone wp-block-kadence-rowlayout\"><div class=\"kt-row-column-wrap kt-has-2-columns kt-row-layout-equal kt-tab-layout-inherit kt-mobile-layout-row kt-row-valign-top\">\n<style>.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_958798-cf{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_958798-cf > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_958798-cf\"><div class=\"kt-inside-inner-col\"><style>.kb-image603_1815d2-e5 .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<figure class=\"wp-block-kadence-image kb-image603_1815d2-e5 size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Poznogotycka-zbroja-plytowa-i-detale-4-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-605\" srcset=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Poznogotycka-zbroja-plytowa-i-detale-4-1024x683.png 1024w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Poznogotycka-zbroja-plytowa-i-detale-4-300x200.png 300w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Poznogotycka-zbroja-plytowa-i-detale-4-768x512.png 768w, https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Poznogotycka-zbroja-plytowa-i-detale-4.png 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div><\/div>\n\n\n<style>.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col,.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col:before{border-top-left-radius:0px;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;}.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col{column-gap:var(--global-kb-gap-sm, 1rem);}.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;}.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col > .aligncenter{width:100%;}.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col:before{opacity:0.3;}.kadence-column603_500375-6f{position:relative;}@media all and (max-width: 1024px){.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}@media all and (max-width: 767px){.kadence-column603_500375-6f > .kt-inside-inner-col{flex-direction:column;justify-content:center;}}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-column kadence-column603_500375-6f\"><div class=\"kt-inside-inner-col\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwa\u017cniejszym pomostem mi\u0119dzy kolczug\u0105 a pe\u0142n\u0105 zbroj\u0105 p\u0142ytow\u0105 by\u0142y os\u0142ony tu\u0142owia z wielu metalowych cz\u0119\u015bci. Pozwala\u0142y zwi\u0119ksza\u0107 sztywno\u015b\u0107 ochrony bez konieczno\u015bci wykonania ca\u0142ego napier\u015bnika z jednej szerokiej p\u0142yty.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n<\/div><\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gotlandia i Skandynawia.<\/strong> Wyj\u0105tkowy obraz daje pobojowisko pod Visby z 1361 roku. Zachowa\u0142y si\u0119 tam kolczugi, os\u0142ony g\u0142owy i pancerze z p\u0142yt. Muzeum Historyczne w Sztokholmie podkre\u015bla wsp\u00f3\u0142obecno\u015b\u0107 cech nowoczesnych i przestarza\u0142ych jak na \u00f3wczesne warunki. Armia nie wygl\u0105da\u0142a jak katalog jednego producenta z jednego sezonu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Prusy zakonne, Pomorze i po\u0142udniowe wybrze\u017ca Ba\u0142tyku.<\/strong> Coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y zbrojownie, zakupy i utrzymywanie zapas\u00f3w. Taki system zmienia\u0142 rachunek ekonomiczny: wa\u017cna stawa\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozyskania wi\u0119kszej liczby u\u017cytecznych os\u0142on, ich przechowywania i naprawiania. Badania uzbrojenia pa\u0144stwa zakonnego opieraj\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie na po\u0142\u0105czeniu rachunk\u00f3w, inwentarzy, przedstawie\u0144 i znalezisk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ziemie polskie i p\u00f3\u0142nocnoniemieckie.<\/strong> Rozwija\u0142y si\u0119 zestawy \u0142\u0105cz\u0105ce kolczug\u0119 z os\u0142onami p\u0142ytowymi. Nowo\u015b\u0107 nie wymaga\u0142a jednorazowej wymiany ca\u0142ego wyposa\u017cenia. Z ekonomicznego punktu widzenia mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokupienia cz\u0119\u015bci ochrony by\u0142a istotna: u\u017cytkownik m\u00f3g\u0142 rozbudowywa\u0107 zestaw w miar\u0119 potrzeb i zasob\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Litwa, Nowogr\u00f3d i Psk\u00f3w.<\/strong> Konstrukcje \u0142uskowe pozostawa\u0142y rzeczywistym wyposa\u017ceniem, a nie jedynie wspomnieniem wcze\u015bniejszej epoki. Z Wilna znane s\u0105 \u0142uski datowane na koniec XIV i pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 XV wieku, w tym egzemplarze ozdobne i z\u0142ocone. \u0141uska mog\u0142a zatem nale\u017ce\u0107 r\u00f3wnie\u017c do ludzi wysokiej pozycji. Jej obecno\u015b\u0107 nie \u015bwiadczy automatycznie o biedzie lub zacofaniu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Finlandia i Inflanty.<\/strong> Przy opisie tego okresu nale\u017cy rozr\u00f3\u017cnia\u0107 wyposa\u017cenie zamkowych za\u0142\u00f3g, przybywaj\u0105cych wojownik\u00f3w oraz ludno\u015bci miejscowej. Nie mo\u017cna wyprowadzi\u0107 jednego standardu pancerza z samej przynale\u017cno\u015bci politycznej regionu. Przyk\u0142adem w\u0142a\u015bciwego podej\u015bcia s\u0105 badania fi\u0144skiego Raseborga, \u0142\u0105cz\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142a pisane ze znaleziskami uzbrojenia.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">XV wiek: pe\u0142na zbroja p\u0142ytowa i zmiana rachunku koszt\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oko\u0142o 1420 roku w Europie istnia\u0142a ju\u017c rozwini\u0119ta zbroja os\u0142aniaj\u0105ca cia\u0142o systemem ruchomo po\u0142\u0105czonych p\u0142yt. Nadal u\u017cywano jednak kolczugi i os\u0142on tekstylnych. Pojawienie si\u0119 pe\u0142nego kompletu nie oznacza\u0142o jego powszechnego posiadania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dania, Szwecja, Pomorze, Prusy i ziemie polskie<\/strong> uczestniczy\u0142y w obiegu zachodnioeuropejskich wzor\u00f3w uzbrojenia. Przy ocenie dost\u0119pno\u015bci trzeba uwzgl\u0119dnia\u0107 zar\u00f3wno miejscowe wykonawstwo, jak i import. Najwa\u017cniejsze o\u015brodki produkcji wysokiej klasy zbroi znajdowa\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi w p\u00f3\u0142nocnych W\u0142oszech i po\u0142udniowych Niemczech, a ich wyroby trafia\u0142y na odleg\u0142e rynki. Powodzenie takich o\u015brodk\u00f3w zale\u017ca\u0142o od metalu, transportu, energii wodnej i skupienia rzemie\u015blnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Finlandia i Inflanty<\/strong> r\u00f3wnie\u017c wymagaj\u0105 spojrzenia przez sieci dostaw, zamki i konkretne grupy u\u017cytkownik\u00f3w. Miejsce znalezienia pancerza nie musi by\u0107 miejscem jego wykonania. Du\u017ce znaczenie mia\u0142a zdolno\u015b\u0107 sprowadzenia i utrzymania wyposa\u017cenia, nie tylko posiadanie miejscowej rudy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Litwa i p\u00f3\u0142nocno-zachodnia Ru\u015b<\/strong> zachowywa\u0142y wi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 konstrukcji. Znaleziska \u0142usek z Wilna, Nowogrodu i Pskowa pokazuj\u0105, \u017ce rozw\u00f3j zachodniej zbroi p\u0142ytowej nie spowodowa\u0142 natychmiastowego znikni\u0119cia innych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kolczuga tak\u017ce znalaz\u0142a dalsze zastosowanie: os\u0142ania\u0142a miejsca pozostawione mi\u0119dzy p\u0142ytami, gdzie potrzebna by\u0142a elastyczno\u015b\u0107. W XV wieku mog\u0142a by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 nowoczesnego zestawu, a nie oznak\u0105 jego przestarza\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ile to kosztowa\u0142o \u2014 i dlaczego nie da si\u0119 stworzy\u0107 jednego cennika?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla VIII\u2013XIII wieku brakuje jednolitego zestawu lokalnych rachunk\u00f3w pozwalaj\u0105cych por\u00f3wna\u0107 cztery rodzaje pancerza w ka\u017cdej krainie. Podanie dok\u0142adnych cen dla ca\u0142ego Ba\u0142tyku by\u0142oby pozorn\u0105 precyzj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3\u017aniejsze zapisy pozwalaj\u0105 jednak zobaczy\u0107 skal\u0119 r\u00f3\u017cnic:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><thead><tr><th>Miejsce i czas<\/th><th>Zapis dotycz\u0105cy kosztu<\/th><th>Co rzeczywi\u015bcie pokazuje<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Prusy zakonne, 1402<\/td><td>Cztery pancerze za 10 grzywien i 1 wiardunek<\/td><td>Koszt zakupu kilku os\u0142on, ale ich dok\u0142adna konstrukcja nie jest ca\u0142kowicie pewna<\/td><\/tr><tr><td>Prusy zakonne, 1404<\/td><td>1057 napier\u015bnik\u00f3w po 4\u00bd skojca<\/td><td>Du\u017ce zam\u00f3wienie stosunkowo tanich os\u0142on piersi<\/td><\/tr><tr><td>Kro\u015bcienko, 1426<\/td><td>Dwie kolczugi o \u0142\u0105cznej warto\u015bci 6 grzywien<\/td><td>Warto\u015b\u0107 dw\u00f3ch konkretnych egzemplarzy<\/td><\/tr><tr><td>Lw\u00f3w, 1441 \u2014 przyk\u0142ad por\u00f3wnawczy spoza zlewiska Ba\u0142tyku<\/td><td>Dwie kolczugi kupione za 4 grzywny i 10 groszy<\/td><td>Inna transakcja, kt\u00f3rej nie nale\u017cy bezpo\u015brednio zestawia\u0107 z rachunkiem pruskim<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><figcaption class=\"wp-element-caption\">Przyk\u0142ady koszt\u00f3w uzbrojenia w XV wieku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dane pruskie przytacza Andrzej Nowakowski, a przyk\u0142ady polskie omawiaj\u0105 Piotr Strzy\u017c i Janusz Zi\u0119tek. Dawne nazwy pancerzy bywaj\u0105 niejednoznaczne; r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 tak\u017ce systemy pieni\u0119\u017cne. Napier\u015bnik os\u0142aniaj\u0105cy pier\u015b nie jest odpowiednikiem kolczugi z r\u0119kawami ani pe\u0142nej zbroi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mimo tych ogranicze\u0144 rachunek z 1404 roku wyra\u017anie przeczy wyobra\u017ceniu, \u017ce ka\u017cda os\u0142ona p\u0142ytowa musia\u0142a by\u0107 niezwykle kosztowna. <strong>Prosta p\u0142yta kupowana w du\u017cej partii i pe\u0142na zbroja wykonana na miar\u0119 nale\u017ca\u0142y do r\u00f3\u017cnych kategorii produkt\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na cen\u0119 wp\u0142ywa\u0142y jako\u015b\u0107 metalu, rozmiar os\u0142ony, wyko\u0144czenie, stan zachowania oraz to, czy kupowano wyr\u00f3b nowy, czy u\u017cywany. W p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu istnia\u0142 rynek prostszego wyposa\u017cenia dost\u0119pnego r\u00f3wnie\u017c dla mieszczan i najemnik\u00f3w. Przeliczanie jego cen na dzisiejsze z\u0142ot\u00f3wki bez odpowiedniego kontekstu bardziej zaciemnia obraz, ni\u017c go wyja\u015bnia.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Co zatem dawa\u0142o kolczudze przewag\u0119?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przez wiele stuleci jej si\u0142\u0105 by\u0142o po\u0142\u0105czenie elastyczno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci naprawy i konstrukcji z niewielkich element\u00f3w. W por\u00f3wnaniu z du\u017cymi p\u0142ytami u\u0142atwia\u0142a rozwi\u0105zanie problemu rozmiaru materia\u0142u. W zamian wymaga\u0142a \u017cmudnej, precyzyjnej pracy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wobec \u0142uski i p\u0142ytek przewaga zale\u017ca\u0142a od konkretnego warsztatu oraz potrzeb u\u017cytkownika. Oba te pancerze r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna by\u0142o budowa\u0107 z ma\u0142ych kawa\u0142k\u00f3w metalu. Trzeba by\u0142o jednak przygotowa\u0107 i utrzymywa\u0107 ich pod\u0142o\u017ce, wi\u0105zania lub mocowania. Kolczuga mia\u0142a w\u0142asny s\u0142aby punkt: ogromn\u0105 liczb\u0119 k\u00f3\u0142ek i ich po\u0142\u0105cze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gdy rozwin\u0119\u0142a si\u0119 produkcja blach, specjalizacja warsztat\u00f3w i handel gotowym uzbrojeniem, zmieni\u0142 si\u0119 koszt uzyskania ochrony. Nie trzeba ju\u017c by\u0142o wykonywa\u0107 ca\u0142ej os\u0142ony tu\u0142owia z tysi\u0119cy pier\u015bcieni, aby otrzyma\u0107 skuteczny pancerz. A tam, gdzie sztywna p\u0142yta przeszkadza\u0142a w ruchu, ma\u0142e k\u00f3\u0142ka nadal pozostawa\u0142y u\u017cyteczne.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">S\u0142ownik u\u017cytych okre\u015ble\u0144<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Kolczuga<\/strong> \u2014 pancerz z przeplatanych metalowych k\u00f3\u0142ek.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pancerz \u0142uskowy<\/strong> \u2014 os\u0142ona z zachodz\u0105cych na siebie blaszek mocowanych do sk\u00f3ry lub tkaniny.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pancerz lamelkowy<\/strong> \u2014 os\u0142ona z ma\u0142ych p\u0142ytek wi\u0105zanych bezpo\u015brednio ze sob\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>P\u0142aty<\/strong> \u2014 os\u0142ona, zwykle tu\u0142owia, z metalowych cz\u0119\u015bci przynitowanych do wsp\u00f3lnego pokrycia.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Brygantyna<\/strong> \u2014 pancerz z licznych, zazwyczaj niewielkich p\u0142ytek nitowanych od wewn\u0105trz do ubioru.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Napier\u015bnik<\/strong> \u2014 cz\u0119\u015b\u0107 zbroi os\u0142aniaj\u0105ca prz\u00f3d tu\u0142owia.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Przeszywanica<\/strong> \u2014 ochronny ubi\u00f3r wykonany z przeszywanych warstw materia\u0142u, czasem z dodatkowym wype\u0142nieniem.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Nit<\/strong> \u2014 ma\u0142y metalowy \u0142\u0105cznik, kt\u00f3rego koniec rozklepuje si\u0119, aby trwale po\u0142\u0105czy\u0107 elementy.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u017bu\u017cel<\/strong> \u2014 niemetaliczne pozosta\u0142o\u015bci powstaj\u0105ce podczas wytwarzania i obr\u00f3bki \u017celaza.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Hartowanie<\/strong> \u2014 obr\u00f3bka cieplna zwi\u0119kszaj\u0105ca twardo\u015b\u0107 odpowiedniej stali; niew\u0142a\u015bciwie wykonana mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 jej krucho\u015b\u0107.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Grzywna, wiardunek, skojec<\/strong> \u2014 dawne jednostki wagowe lub pieni\u0119\u017cne. Ich znaczenie zale\u017ca\u0142o od miejsca i czasu; nie nale\u017cy bez sprawdzenia traktowa\u0107 ich jednakowo w r\u00f3\u017cnych krajach.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-603","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wiedza-historyczna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 5.0.1.1 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"grzegorz.braczkowski@gmail.com\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603\" \/>\n\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 5.0.1.1\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego - Historia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna prze\u017cy\u0107.\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"A co ty wiesz o kolczudze\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/logo_motto_btla_2.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/logo_motto_btla_2.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"260\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"222\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-01T19:18:08+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-01T19:18:08+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/PeGieOHa\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"A co ty wiesz o kolczudze\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/logo_motto_btla_2.png\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#blogposting\",\"name\":\"A co ty wiesz o kolczudze\\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\\u00f3rstwa Historycznego\",\"headline\":\"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;..\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?author=1#author\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/Polnocnoeuropejska-kolczuga-i-narzedzia-1.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603\\\/#articleImage\",\"width\":1536,\"height\":1024},\"datePublished\":\"2026-10-01T21:18:08+02:00\",\"dateModified\":\"2026-10-01T21:18:08+02:00\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#webpage\"},\"articleSection\":\"Wiedza historyczna\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?cat=9#listItem\",\"name\":\"Wiedza historyczna\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?cat=9#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wiedza historyczna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?cat=9\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#listItem\",\"name\":\"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;..\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;..\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?cat=9#listItem\",\"name\":\"Wiedza historyczna\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/#organization\",\"name\":\"PGOH | Pomorska Grupa Odtw\\u00f3rstwa Historycznego - Historia, kt\\u00f3r\\u0105 mo\\u017cna prze\\u017cy\\u0107.\",\"description\":\"Historia, kt\\u00f3r\\u0105 mo\\u017cna prze\\u017cy\\u0107.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/\",\"email\":\"pgoh@pgoh.pl\",\"telephone\":\"+48661772578\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/logo_motto_btla_2.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603\\\/#organizationLogo\",\"width\":260,\"height\":222},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603\\\/#organizationLogo\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/PeGieOHa\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?author=1#author\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?author=1\",\"name\":\"grzegorz.braczkowski@gmail.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#authorImage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d997e0fa65a05dd225ad6236764e79405c2fb071babcf98b8ae0c6a69b2db45f?s=96&d=mm&r=g\",\"width\":96,\"height\":96,\"caption\":\"grzegorz.braczkowski@gmail.com\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603\",\"name\":\"A co ty wiesz o kolczudze\\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\\u00f3rstwa Historycznego\",\"description\":\"Tysi\\u0105ce k\\u00f3\\u0142ek czy kilka p\\u0142yt? Jak powstawa\\u0142y pancerze nad Ba\\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\\u0105c na kolczug\\u0119, trudno uwierzy\\u0107, \\u017ce wykonanie koszuli z tysi\\u0119cy \\u017celaznych k\\u00f3\\u0142ek mog\\u0142o by\\u0107 praktyczniejszym rozwi\\u0105zaniem ni\\u017c wykucie kilkudziesi\\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\\u0142a\\u015bnie kolczuga nale\\u017ca\\u0142a do najwa\\u017cniejszych metalowych os\\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \\u017ce by\\u0142a zawsze naj\\u0142atwiejsza\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?p=603#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?author=1#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/?author=1#author\"},\"datePublished\":\"2026-10-01T21:18:08+02:00\",\"dateModified\":\"2026-10-01T21:18:08+02:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/\",\"name\":\"PGOH | Pomorska Grupa Odtw\\u00f3rstwa Historycznego\",\"description\":\"Historia, kt\\u00f3r\\u0105 mo\\u017cna prze\\u017cy\\u0107.\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pgoh.pl\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"A co ty wiesz o kolczudze\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego","description":"Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza","canonical_url":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#blogposting","name":"A co ty wiesz o kolczudze\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego","headline":"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;..","author":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?author=1#author"},"publisher":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/#organization"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Polnocnoeuropejska-kolczuga-i-narzedzia-1.png","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603\/#articleImage","width":1536,"height":1024},"datePublished":"2026-10-01T21:18:08+02:00","dateModified":"2026-10-01T21:18:08+02:00","inLanguage":"pl-PL","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#webpage"},"articleSection":"Wiedza historyczna"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pgoh.pl#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/pgoh.pl","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?cat=9#listItem","name":"Wiedza historyczna"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?cat=9#listItem","position":2,"name":"Wiedza historyczna","item":"https:\/\/pgoh.pl\/?cat=9","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#listItem","name":"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;.."},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pgoh.pl#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#listItem","position":3,"name":"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;..","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?cat=9#listItem","name":"Wiedza historyczna"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/#organization","name":"PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego - Historia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna prze\u017cy\u0107.","description":"Historia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna prze\u017cy\u0107.","url":"https:\/\/pgoh.pl\/","email":"pgoh@pgoh.pl","telephone":"+48661772578","logo":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/logo_motto_btla_2.png","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603\/#organizationLogo","width":260,"height":222},"image":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603\/#organizationLogo"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/PeGieOHa"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?author=1#author","url":"https:\/\/pgoh.pl\/?author=1","name":"grzegorz.braczkowski@gmail.com","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#authorImage","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d997e0fa65a05dd225ad6236764e79405c2fb071babcf98b8ae0c6a69b2db45f?s=96&d=mm&r=g","width":96,"height":96,"caption":"grzegorz.braczkowski@gmail.com"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#webpage","url":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603","name":"A co ty wiesz o kolczudze\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego","description":"Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza","inLanguage":"pl-PL","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?author=1#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/?author=1#author"},"datePublished":"2026-10-01T21:18:08+02:00","dateModified":"2026-10-01T21:18:08+02:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pgoh.pl\/#website","url":"https:\/\/pgoh.pl\/","name":"PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego","description":"Historia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna prze\u017cy\u0107.","inLanguage":"pl-PL","publisher":{"@id":"https:\/\/pgoh.pl\/#organization"}}]},"og:locale":"pl_PL","og:site_name":"PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego - Historia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna prze\u017cy\u0107.","og:type":"article","og:title":"A co ty wiesz o kolczudze\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego","og:description":"Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza","og:url":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603","og:image":"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/logo_motto_btla_2.png","og:image:secure_url":"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/logo_motto_btla_2.png","og:image:width":260,"og:image:height":222,"article:published_time":"2026-10-01T19:18:08+00:00","article:modified_time":"2026-10-01T19:18:08+00:00","article:publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/PeGieOHa","twitter:card":"summary_large_image","twitter:title":"A co ty wiesz o kolczudze\u2026.. - PGOH | Pomorska Grupa Odtw\u00f3rstwa Historycznego","twitter:description":"Tysi\u0105ce k\u00f3\u0142ek czy kilka p\u0142yt? Jak powstawa\u0142y pancerze nad Ba\u0142tykiem od VIII do XV wieku Patrz\u0105c na kolczug\u0119, trudno uwierzy\u0107, \u017ce wykonanie koszuli z tysi\u0119cy \u017celaznych k\u00f3\u0142ek mog\u0142o by\u0107 praktyczniejszym rozwi\u0105zaniem ni\u017c wykucie kilkudziesi\u0119ciu blaszek. A jednak przez wiele stuleci w\u0142a\u015bnie kolczuga nale\u017ca\u0142a do najwa\u017cniejszych metalowych os\u0142on wojownika. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142a zawsze naj\u0142atwiejsza","twitter:image":"https:\/\/pgoh.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/logo_motto_btla_2.png"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"603","title":null,"description":null,"keywords":null,"keyphrases":{"focus":{"keyphrase":"","score":0,"analysis":{"keyphraseInTitle":{"score":0,"maxScore":9,"error":1}}},"additional":[]},"focus_keyword":null,"additional_keywords":null,"truseo_locale":null,"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":null,"og_description":null,"og_object_type":"default","og_image_type":"default","og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_video":"","og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":false,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_image_url":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema_type":"default","schema_type_options":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"BlogPosting","isEnabled":true},"graphs":[]},"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":"-1","robots_max_videopreview":"-1","robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":"default","local_seo":null,"limit_modified_date":false,"ai":{"faqs":[],"keyPoints":[],"schemas":[],"titles":[],"descriptions":[],"socialPosts":{"email":{"subject":"","preview":"","content":""},"linkedin":[],"twitter":[],"facebook":[],"instagram":[]}},"breadcrumb_settings":null,"seo_analyzer_scan_date":null,"created":"2026-10-01 19:18:08","updated":"2026-10-01 21:04:18"},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pgoh.pl\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">&raquo;<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pgoh.pl\/?cat=9\" title=\"Wiedza historyczna\">Wiedza historyczna<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">&raquo;<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\tA co ty wiesz o kolczudze\u2026..\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/pgoh.pl"},{"label":"Wiedza historyczna","link":"https:\/\/pgoh.pl\/?cat=9"},{"label":"A co ty wiesz o kolczudze&#8230;..","link":"https:\/\/pgoh.pl\/?p=603"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/603","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=603"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/603\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":608,"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/603\/revisions\/608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=603"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=603"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pgoh.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=603"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}